Chương 14: Quyền Lệnh Thanh Châu

Tháng Năm năm Kiến An thứ năm, cái nóng đầu hạ bắt đầu phủ xuống Nghiệp Thành.

Từ sau vụ chiếc áo giáp ở xưởng quân giới, các quan lại trong phủ Đại tướng quân đều thận trọng hơn khi nhắc đến chuyện của các công tử. Thẩm Phối không công khai trách cứ ai, Quách Đồ cũng không tiếp tục bàn về việc Viên Đàm lập công. Những người từng tụ tập trong tư gia để dò xét thái độ của Viên Thiệu nay đều giữ lời hơn trước. Nhưng sự yên lặng ấy không có nghĩa những mối bất hòa đã biến mất.

Chúng chỉ tạm thời không được nói ra.

Buổi sáng hôm ấy, một viên lại từ Thanh Châu đến Nghiệp Thành, mang theo công văn của Viên Đàm cùng lời trình bày của một viên quan địa phương. Hai người cùng nói về một việc, nhưng lời lẽ trong công văn lại hoàn toàn khác nhau.

Viên Đàm cho biết, sau khi đánh dẹp toán cướp biển ở vùng ven biển, quân Thanh Châu cần giữ lại một số thuyền của thương nhân địa phương để tuần tra cửa sông và bảo vệ các bến hàng. Việc trưng dụng đã được thực hiện trong lúc tình thế khẩn cấp. Những chủ thuyền được ghi tên, số thuyền được kiểm đếm, sau khi việc phòng thủ hoàn tất sẽ trả lại hoặc bồi thường theo lệ.

Viên quan địa phương lại trình bày rằng, quân lính đã đưa thuyền đi trước khi nha môn huyện kịp xác minh chủ sở hữu. Một số thương nhân không đồng ý, khiến việc vận chuyển hàng hóa bị đình trệ. Người này còn nói thuộc hạ của Viên Đàm đã dựa vào quân lệnh để tự ý quyết định việc mà lẽ ra phải do quan địa phương xử lý.

Hai bản trình bày được đặt cạnh nhau trên bàn.

Viên Thiệu đọc xong, không lập tức đưa ra phán quyết.

Trong đại sảnh, Điền Phong đứng bên trái, Thư Thụ ở phía dưới bậc thềm. Thẩm Phối và Quách Đồ cũng có mặt. Viên Thượng được phép theo dự thính, đứng phía sau Thư Thụ, không có công văn nào thuộc quyền xử lý của cậu.

Viên Thiệu đặt hai bản trình bày xuống.

“Việc trưng dụng thuyền xảy ra khi nào?”

Viên lại từ Thanh Châu bước ra, cúi đầu đáp:

“Bẩm Đại tướng quân, xảy ra sau khi quân của Đại công tử truy kích tàn quân cướp biển. Khi ấy có tin một toán khác đang tìm cách đổ bộ gần cửa sông. Quân giữ bến không đủ thuyền để tuần tra, nên tướng giữ quân đã xin lệnh trưng dụng thuyền của thương nhân.”

“Có lệnh của Viên Đàm không?”

“Có. Đại công tử đã chuẩn thuận sau khi nhận được báo cáo.”

“Chủ thuyền có được báo trước không?”

“Có người được báo, có người chỉ biết khi quân lính đến nhận thuyền.”

Viên Thiệu nhìn sang bản trình bày của quan địa phương.

“Ngươi nói quân lính tự ý lấy thuyền. Vậy tại sao trong công văn lại có tên chủ thuyền và số thuyền?”

Viên lại ngập ngừng.

“Bẩm, sau khi sự việc xảy ra, nha môn mới nhận được danh sách.”

“Như vậy, việc ghi nhận vẫn có. Vấn đề là họ chưa được báo trước và chưa thống nhất cách bồi thường.”

“Dạ.”

Viên Thiệu không trách cứ thêm. Ông quay sang Điền Phong.

“Ngươi thấy việc này nên xử lý thế nào?”

Điền Phong bước ra.

“Bẩm Chúa công, trước hết phải phân biệt việc trưng dụng khi có biến với việc chiếm giữ làm của riêng. Nếu quả thực có tin cướp biển đổ bộ, quân giữ bến cần thuyền để phòng thủ, việc trưng dụng trong lúc khẩn cấp không thể coi ngang với việc cướp đoạt tài sản. Nhưng sau khi tình thế đã qua, nếu không trả thuyền, không bồi thường, lại không có lời giải thích rõ ràng, người dân sẽ không còn tin vào quân lệnh.”

Quách Đồ lập tức tiếp lời:

“Đại công tử đã đánh dẹp cướp biển, bảo vệ bờ biển Thanh Châu. Nếu lúc nguy cấp còn phải chờ một viên huyện lại kiểm tra từng chiếc thuyền, e rằng khi lệnh được thông qua thì cướp biển đã vào đến bến. Người cầm quân ở địa phương phải có quyền ứng biến. Không thể lấy việc xảy ra sau đó để phủ nhận quyết định trong lúc nguy cấp.”

Thẩm Phối nhìn hắn.

“Không ai nói phải chờ huyện lại cho phép mới được chống cướp biển. Nhưng Quách công lại nói như thể cứ có quân lệnh thì có thể tùy tiện lấy tài sản của dân. Nếu hôm nay lấy thuyền, ngày mai lấy ngựa, ngày kia lấy lương thực, người dân dựa vào đâu mà sinh sống?”

“Thẩm đại nhân nói quá lời rồi.”

“Ta nói quá hay không, hãy hỏi những chủ thuyền đã mất phương tiện làm ăn.”

Quách Đồ nhếch môi.

“Thẩm đại nhân quản sổ sách ở Nghiệp Thành, có lẽ không biết lúc quân lính phải đánh nhau ngoài bờ biển thì tình thế cấp bách đến mức nào.”

“Còn Quách công ở gần Đại công tử, hẳn hiểu rõ mọi việc đều có thể dùng danh nghĩa quân vụ để làm?”

Không khí trong đại sảnh lập tức căng lên.

Viên Thượng đứng sau Thư Thụ, nhìn hai người. Cậu từng thấy Quách Đồ tranh luận về việc kế vị, cũng từng nghe Thẩm Phối phản đối những người muốn mượn chiến công của Viên Đàm để gây sức ép. Hôm nay, họ lại tranh luận về một việc nhỏ hơn nhiều: những chiếc thuyền của thương nhân ven biển.

Nhưng càng nghe, cậu càng nhận ra không ai chỉ nói về thuyền.

Quách Đồ muốn giữ cho Viên Đàm đủ quyền hành để xử lý tình thế tại Thanh Châu. Thẩm Phối không muốn một quyết định của trưởng tử trở thành tiền lệ để người khác tùy tiện điều động tài sản. Mỗi người đều có lý do riêng, nhưng cũng đều đang nhìn về phía Viên Thiệu để chờ xem ông sẽ đứng về phía ai.

Viên Thiệu không ngắt lời ngay.

Đợi tiếng tranh luận lắng xuống, ông mới hỏi Thư Thụ:

“Công Dữ, ngươi nghĩ sao?”

Thư Thụ chắp tay.

“Bẩm Chúa công, thần cho rằng không nên vì việc này mà nghi ngờ Đại công tử, cũng không thể vì Đại công tử đã lập công mà bỏ qua những điều chưa thỏa đáng.”

Ông nhìn hai bản công văn.

“Thanh Châu ở xa Nghiệp Thành. Cướp biển không đợi người đưa tin đi một vòng rồi mới đổ bộ. Khi có biến, người giữ quân phải quyết định. Nếu việc gì cũng đợi lệnh từ phủ Đại tướng quân, đó không phải giữ phép tắc, mà là khiến quân lính bỏ lỡ thời cơ.”

Ông dừng lại một chút rồi nói tiếp:

“Nhưng quyền ứng biến không đồng nghĩa với quyền giữ mãi những gì đã trưng dụng. Khi nguy cấp đã qua, phải trả lại tài sản cho chủ. Nếu còn cần dùng, phải có lời giải thích, thời hạn và cách bồi thường. Tướng lĩnh có quyền giữ quân, nhưng không thể lấy quân lệnh làm cớ để khiến dân chúng không còn đường sinh sống.”

Viên Thiệu gật đầu.

“Còn việc quan địa phương?”

“Quan địa phương phải biết rõ tình hình trong huyện, xác nhận chủ thuyền và ghi lại thiệt hại. Họ không có quyền ngăn quân giữ bến khi có giặc đến, nhưng cũng không thể bị gạt sang một bên sau khi việc đã xong. Nếu quân và dân cùng dùng một bến, không thể để mỗi bên tự cho mình có quyền quyết định tất cả.”

Điền Phong tiếp lời:

“Thần xin bổ sung. Người đứng đầu Thanh Châu đã chuẩn thuận việc trưng dụng. Vậy trước hết phải hỏi người thi hành lệnh có vượt quá phạm vi được giao hay không. Không thể chỉ dựa vào lời của một viên lại để kết tội cả quân đội, cũng không thể chỉ dựa vào công văn của Đại công tử để cho rằng mọi việc đều đúng.”

Viên Thiệu đưa mắt nhìn viên lại đang đứng dưới thềm.

“Ngươi có biết số thuyền hiện đang ở đâu không?”

“Bẩm, phần lớn được dùng để tuần tra gần cửa sông. Một số đang sửa chữa sau khi bị hư hại trong lúc vận chuyển.”

“Có chiếc nào bị bán hoặc chuyển cho người khác không?”

“Hiện chưa có chứng cứ.”

“Vậy ngươi trở về, mang lời của ta đến cho quan địa phương. Hãy cùng người của quân Thanh Châu đối chiếu danh sách chủ thuyền, tình trạng từng chiếc và thời gian trưng dụng. Chiếc nào đã hết cần dùng thì trả lại. Chiếc nào còn phải giữ để phòng thủ, phải ghi rõ lý do và bồi thường cho chủ thuyền theo thiệt hại thực tế.”

Viên lại cúi đầu.

“Tuân lệnh.”

Viên Thiệu quay sang viên tướng đi cùng đoàn sứ giả, người từ đầu đến giờ vẫn đứng im.

“Ngươi trở về Thanh Châu, nói với Đại công tử rằng ta không trách việc ứng biến trong lúc có cướp biển. Nhưng quân lệnh phải có đầu có cuối. Khi tình thế đã qua, không thể để thuộc hạ tự ý giữ tài sản của dân. Nếu có người nhân danh quân vụ để lấy riêng, cứ tra xét theo quân pháp.”

Viên tướng cúi người nhận lệnh.

Quách Đồ khẽ thở ra, dường như muốn nói gì đó, nhưng cuối cùng vẫn im lặng. Thẩm Phối cũng không tỏ vẻ thắng lợi. Quyết định của Viên Thiệu không trao thêm quyền cho phe nào, cũng không tước quyền của Viên Đàm. Nó chỉ xác định rằng người cầm quân được phép ứng biến khi nguy cấp, nhưng phải chịu trách nhiệm về những gì thuộc hạ làm sau đó.

Viên Thiệu nhìn hai người.

“Các ngươi tranh luận một buổi sáng, nhưng người phải chịu thiệt nếu chuyện này không được xử lý là những chủ thuyền ở Thanh Châu. Ta không muốn lần sau có người báo cướp biển đến, dân chúng lại tìm cách giấu thuyền vì sợ quân lính trưng dụng không trả.”

Không ai đáp.

Viên Thiệu phất tay, cho các quan lui xuống. Buổi nghị sự kết thúc mà không có chức quan mới, không có cơ quan mới, cũng chẳng có lời tuyên bố nào về việc thay đổi cách cai trị bốn châu.

Chỉ có một quân lệnh được gửi trở lại Thanh Châu.

Ra khỏi đại sảnh, Viên Thượng vẫn đi theo Thư Thụ.

Cậu giữ im lặng một đoạn đường, đến khi hai người đi qua hành lang phía đông mới lên tiếng:

“Tiên sinh, nếu Đại huynh đã có quyền cai quản Thanh Châu, tại sao phụ thân vẫn phải phái người đến xử lý việc này?”

Thư Thụ không trả lời ngay. Ông bước chậm lại, nhìn hàng cây bên ngoài hành lang.

“Công tử nghĩ quyền cai quản một châu có nghĩa là gì?”

“Là có thể xử lý việc trong châu?”

“Đúng. Nhưng còn tùy việc ấy liên quan đến ai.”

Viên Thượng suy nghĩ.

“Việc chống cướp biển thuộc về quân đội Thanh Châu. Nhưng thuyền là của thương nhân, nên quan địa phương cũng có trách nhiệm?”

“Không chỉ vậy.” Thư Thụ nhìn cậu. “Viên Đàm là con trưởng của Chúa công, lại đang nắm một vùng đất. Mỗi quyết định của hắn đều có người nhìn vào. Nếu hắn không dám ứng biến vì sợ bị trách cứ, quân lính sẽ mất cơ hội chống giặc. Nhưng nếu hắn cho rằng đã nắm quyền ở Thanh Châu thì mọi việc đều có thể tự quyết, người khác sẽ hỏi hắn còn coi phủ Đại tướng quân là nơi ban mệnh lệnh hay không.”

“Vậy rốt cuộc quyền của Đại huynh đến đâu?”

“Đến đâu không thể chỉ nhìn vào một tờ bổ nhiệm mà biết hết. Phải nhìn vào việc Chúa công giao cho hắn, những gì hắn được phép làm, những gì hắn phải trình báo, và cả những việc mà người khác có thể chấp nhận hắn làm.”

Viên Thượng nhíu mày.

“Nghe thật khó phân biệt.”

“Bởi vì quyền lực không phải một món đồ có thể chia ra rồi đặt lên bàn.” Thư Thụ dừng bước. “Công tử có thể trao một thanh kiếm cho tướng lĩnh, nhưng không có nghĩa thanh kiếm ấy thuộc về riêng người đó. Tướng lĩnh dùng nó để bảo vệ vùng đất được giao. Nếu hắn dùng nó để làm hại người dân, Chúa công có quyền hỏi tội. Nhưng nếu cứ sợ hắn dùng sai mà không cho hắn cầm kiếm, vùng đất ấy sẽ không có ai bảo vệ.”

Viên Thượng cúi đầu.

“Con hiểu phần nào.”

“Hiểu phần nào thì nhớ phần ấy. Chuyện hôm nay chưa phải chuyện lớn nhất, nhưng nó cho công tử thấy một điều: người ngồi ở Nghiệp Thành không thể tự mình nhìn thấy mọi việc ở Thanh Châu. Người ở Thanh Châu cũng không thể chỉ dựa vào tình thế trước mắt mà quên mình đang phụng sự ai.”

Thư Thụ tiếp tục đi.

Viên Thượng theo sau, không hỏi thêm. Cậu nhớ đến bộ giáp nẹp vàng ở xưởng quân giới. Khi ấy, cậu từ chối một món đồ không thuộc về mình. Hôm nay, cậu mới hiểu một người nắm quyền còn phải biết thứ gì được phép sử dụng, thứ gì phải trả lại, và giới hạn nào không thể tùy tiện vượt qua.

Tin về buổi nghị sự ở Nghiệp Thành đến ngõ Thanh Tùng vào ngày hôm sau.

Giản Ung mang theo một bản tóm lược do người quen trong phủ Đại tướng quân truyền ra. Ông đặt nó xuống bàn, kể lại việc Viên Thiệu không trách Viên Đàm vì đã trưng dụng thuyền trong lúc nguy cấp, nhưng yêu cầu kiểm tra và trả lại những chiếc không còn cần thiết.

Lưu Bị nghe xong, không lập tức bình luận.

“Viên Thiệu không muốn biến chuyện này thành một cuộc tranh chấp giữa phụ tử,” Giản Ung nói. “Nhưng cũng không để người của Viên Đàm tự quyết mọi việc.”

Lưu Bị nhìn tờ giấy.

“Đó là cách xử lý hợp lẽ. Nếu ông ta trách Viên Đàm ngay từ đầu, người ngoài sẽ cho rằng ông ta không tin trưởng tử. Nếu bỏ qua hoàn toàn, quan lại địa phương sẽ cho rằng quân đội có thể tùy tiện lấy tài sản của dân.”

“Nhưng Viên Đàm có thể không vui.”

“Có thể.”

Lưu Bị rót trà, chậm rãi nói tiếp:

“Người ở xa phải có quyền xử lý việc trước mắt. Nếu mọi việc đều phải đợi lệnh từ Nghiệp Thành, chẳng khác nào tự trói tay mình. Nhưng quyền ấy cũng phải có giới hạn. Viên Thiệu đang nhắc cho trưởng tử biết rằng Thanh Châu được giao cho hắn cai quản, không phải được ban cho làm đất riêng.”

Giản Ung trầm ngâm.

“Vậy đây là cách giữ Viên Đàm ở lại?”

“Chưa chắc. Một lời nhắc nhở có thể khiến người hiểu chuyện biết giới hạn, cũng có thể khiến người đang bất mãn cảm thấy mình bị nghi ngờ. Còn Viên Đàm nghĩ thế nào, chúng ta chưa biết.”

Lưu Bị nhìn ra ngoài sân. Một người hầu đang quét lá khô dưới gốc cây, từng nhát chổi kéo qua nền gạch nghe đều đều.

“Điều đáng chú ý không phải là Viên Thiệu đã nói gì trong buổi nghị sự. Mà là ông ta có thể khiến người ở Thanh Châu thực hiện mệnh lệnh ấy đến mức nào.”

Giản Ung ngẩng đầu.

“Ngài cho rằng Viên Đàm sẽ không nghe?”

“Ta không nói vậy. Nhưng một mệnh lệnh được thi hành không có nghĩa người nhận lệnh đã hoàn toàn đồng tình. Có những người tuân lệnh vì kính trọng, có người vì còn cần dựa vào người ban lệnh, cũng có người chỉ đang chờ một thời điểm khác.”

Lưu Bị cầm chén trà lên.

“Chúng ta không ở trong phủ Viên Thiệu, cũng không có người thân cận bên Viên Đàm. Không nên lấy vài lời truyền ra ngoài mà tự cho mình đã hiểu hết lòng người.”

Giản Ung gật đầu, không hỏi thêm.

Ba ngày sau, công văn từ Thanh Châu được đưa đến Nghiệp Thành.

Viên Đàm xác nhận đã nhận được quân lệnh của phụ thân. Hắn đồng ý trả lại những thuyền không còn cần cho việc tuần tra, đồng thời yêu cầu các tướng giữ bến lập danh sách thiệt hại để quan địa phương đối chiếu. Những chiếc còn phải sử dụng sẽ tiếp tục được giữ lại trong thời hạn phòng thủ, tiền bồi thường do quân Thanh Châu và nha môn địa phương cùng xác định.

Cuối công văn, Viên Đàm viết một câu ngắn:

“Quân ở ngoài bờ biển, khi có giặc đến, không thể đợi người trong thành quyết định thay. Nhưng con sẽ không để việc trưng dụng biến thành cớ để quân sĩ làm phiền dân chúng.”

Viên Thiệu đọc đi đọc lại câu ấy.

Ông không hỏi Viên Đàm có bất mãn hay không. Cũng không cần một bức thư dài hơn để chứng minh trưởng tử đã hoàn toàn thuận theo ý mình.

Ông chỉ đặt công văn xuống, bảo người đưa nó vào hồ sơ quân vụ Thanh Châu.

Thư Thụ đứng bên cạnh, nhìn nét chữ trên giấy.

“Đại công tử đã hiểu ý Chúa công.”

Viên Thiệu không đáp ngay.

“Có thể hắn hiểu. Cũng có thể hắn chỉ không muốn tranh luận thêm vì một việc chưa đáng để tranh.”

Thư Thụ cúi đầu.

Viên Thiệu đứng dậy, đi đến bên cửa. Từ đây có thể nhìn thấy một phần mái nhà trong phủ, những lá cờ treo trên hành lang đang lay nhẹ trong gió.

“Đàm nhi có quân, có đất, có người theo mình. Những thứ ấy không thể chỉ dựa vào một lời của ta mà biến mất. Nhưng hắn cũng phải nhớ, Thanh Châu không phải đất của riêng hắn.”

Ông quay lại.

“Thượng nhi đâu?”

“Đang ở chỗ Điền Phong, đọc công văn từ các huyện.”

“Đừng để nó nghĩ đọc được vài bản công văn là đã hiểu việc trị người.”

“Thần sẽ nhắc công tử.”

Viên Thiệu gật đầu.

Thư Thụ lui ra. Trên bàn vẫn còn công văn của Thanh Châu, bên cạnh là những bản báo cáo khác đang chờ xử lý. Mỗi vùng đất đều có chuyện riêng, mỗi người nắm quyền đều có điều muốn giữ. Viên Thiệu không thể tự mình đi đến từng huyện, cũng không thể dùng một tờ quân lệnh để khiến mọi người cùng nghĩ giống nhau.

Nhưng ít nhất, lần này, quân lệnh đã được gửi đi và người nhận đã hồi đáp.

Ở Thanh Châu, những chiếc thuyền bị trưng dụng bắt đầu được trả lại cho chủ. Một số thương nhân nhận được tiền bồi thường, số khác vẫn phải chờ xác minh thiệt hại. Các tướng giữ bến tiếp tục tuần tra, không ai bị điều đi chỉ vì một cuộc tranh luận ở Nghiệp Thành.

Còn giữa Viên Thiệu và Viên Đàm, không có lời hòa giải, cũng chẳng có lời bất hòa.

Chỉ có một mệnh lệnh đã được chấp hành.

Và đôi khi, trong một dòng họ đang có quá nhiều người nhìn về chiếc ghế của người đứng đầu, việc một người vẫn chịu nhận lệnh từ người kia đã là điều đáng để lưu tâm.