Chương 15: Đêm Yên Ắng Chưa Dứt Sóng

Gió tháng Sáu thổi qua Nghiệp Thành, mang theo hơi nóng từ những cánh đồng phía nam. Mặt sông Chương Thủy đã rút xuống sau mùa nước lớn, để lộ những doi cát dài bên bờ. Thuyền chở hàng vẫn qua lại, tiếng mái chèo thỉnh thoảng vọng đến từ phía bến xa, hòa vào tiếng người gọi nhau ngoài phố.

Nghiệp Thành đã trở lại nhịp sống thường ngày. Những đoàn xe đi về phía bắc vẫn nối nhau qua cổng thành, cửa hiệu mở từ sớm, người buôn bán không còn phải ngóng tin chiến sự mỗi khi nghe tiếng vó ngựa dồn dập ngoài đường.

Nhưng sự yên ổn ấy không có nghĩa mọi việc đã được giải quyết.

Tại Đông Lai, vụ trưng dụng thuyền buôn theo lệnh của Viên Đàm kéo dài thêm mười ngày mới thực sự kết thúc.

Mười hai chiếc thuyền còn nguyên vẹn được giao trả cho chủ nhân tại bến. Bốn chiếc bị hư hại trong lúc vận chuyển binh sĩ và vật tư được kiểm tra riêng. Quan lại địa phương đối chiếu tình trạng từng chiếc với lời khai của chủ thuyền, sau đó định giá phần thiệt hại. Tiền và vật tư dùng để bồi thường được lấy từ khoản dành cho việc phòng thủ duyên hải, dưới sự xác nhận của nha môn địa phương.

Tiền Triệu trực tiếp có mặt trong buổi bàn giao cuối cùng.

Một chủ thuyền lớn tuổi vẫn không giấu được vẻ bực bội khi nhận lại chiếc thuyền đã bị thay mất hai tấm ván ở mạn trái. Ông ta cúi xuống sờ vết gỗ mới, rồi quay sang viên lại dịch đứng bên cạnh.

“Lúc đưa đi, thuyền của ta đâu có thế này.”

Viên lại dịch nhìn sang người phụ trách quân vụ. Người kia không tránh né, chỉ đáp:

“Đó là thiệt hại trong lúc vận chuyển quân. Phần bồi thường đã được ghi rõ trong biên bản. Nếu ông thấy chưa thỏa đáng, có thể đối chiếu lại với người định giá.”

“Định giá là các ông định. Người mất thuyền là chúng ta.”

“Cho nên mới có người của nha môn đứng đây.”

Tiền Triệu nghe thấy, bước tới. Hắn không quát tháo chủ thuyền, cũng không lấy quân lệnh ra ép người ta ký nhận.

“Thuyền đã hỏng thì không thể nói là nguyên vẹn. Khoản bồi thường cũng không thể chỉ ghi cho xong. Ông cứ kiểm tra lại. Nếu có chỗ nào sai, hôm nay phải sửa ngay, không cần đợi đến khi bản báo cáo về Nghiệp Thành.”

Chủ thuyền nhìn hắn một lúc, cuối cùng mới cúi xuống xem lại tấm thẻ ghi số tiền bồi thường. Người của nha môn cũng mang sổ sách tới đối chiếu. Sau một hồi tranh luận, khoản tiền được điều chỉnh thêm một phần nhỏ để tính cả chi phí sửa chữa.

Buổi bàn giao kết thúc khi mặt trời đã ngả về phía tây.

Không có người bị bắt, cũng không có binh sĩ nào bị lôi ra đánh giữa bến. Nhưng những người có mặt đều hiểu rằng vụ việc này sẽ không được xem như chưa từng xảy ra. Chủ thuyền đã mất mười ngày không thể làm ăn. Binh sĩ ngoài bến đã phải dùng thuyền dân để hoàn thành nhiệm vụ. Quan lại địa phương cũng đã có lúc không biết nên nghe theo mệnh lệnh của người đứng đầu Thanh Châu hay bảo vệ quyền lợi của dân trong huyện.

Một việc được giải quyết không có nghĩa là không ai phải chịu thiệt.

Khi bản báo cáo cuối cùng được chuyển về Nghiệp Thành, Viên Thiệu chỉ đọc một lượt rồi đặt nó lên án thư. Ông không triệu tập thêm người để bàn công trạng, cũng không gửi thư khen Viên Đàm vì đã làm đúng yêu cầu.

Vụ việc đã kết thúc. Điều cần làm tiếp theo không phải là nhắc lại nó thêm một lần, mà là xem những gì còn lại sau khi mọi người đã trở về vị trí của mình.

Buổi sáng, trong sảnh phía đông của phủ Đại tướng quân, Viên Thượng đang ngồi trước một chiếc án thấp.

Trên án có hai tập văn thư. Một tập ghi số thuyền đã trưng dụng, tình trạng trước và sau khi sử dụng. Tập còn lại là báo cáo của nha môn Đông Lai về khoản bồi thường. Chàng đặt hai bản cạnh nhau, dùng bút đánh dấu những chỗ cần đối chiếu.

Mười tám tuổi, Viên Thượng đã quen hơn với việc ngồi trước những tập văn thư dày. Nhưng chàng vẫn chưa thể đọc chúng nhanh như Thư Thụ, càng chưa có được thói quen nhìn một vài dòng đã nhận ra điều gì bị bỏ sót.

Bên cạnh nghiên mực, ba mũi tên Viên Đàm gửi về vẫn nằm trên khay đồng.

Đầu mũi tên đã được lau sạch, nhưng những vết xước trên thân sắt vẫn còn đó. Viên Thượng không còn nhìn chúng bằng vẻ ngượng ngùng như ngày đầu tiên. Chàng biết chúng là chiến lợi phẩm của đại huynh, cũng biết chúng từng được mang về sau một trận đánh có người chết, có người bị thương và có những gia đình phải chờ tin người thân.

Chàng đặt bút xuống, nhìn lại khoản bồi thường.

“Thuyền bị hư hại trong lúc chở quân, nhưng chi phí sửa chữa lại được tính theo giá tại bến sau khi giao trả.”

Chàng lẩm bẩm, rồi lấy một tờ giấy khác ghi lại.

“Vậy nếu chủ thuyền phải sửa chữa ở nơi khác, khoản ấy có đủ không?”

“Công tử đang nghi ngờ việc định giá?”

Giọng nói từ phía cửa khiến Viên Thượng ngẩng đầu. Thư Thụ vừa bước vào, trên tay cầm một tập biểu tấu mới chuyển tới từ phía bắc.

Viên Thượng đứng dậy hành lễ.

“Không hẳn. Nhi tử chỉ nghĩ rằng nếu người nhận thuyền phải tự bỏ thêm tiền sửa chữa, vậy khoản bồi thường ghi trong sổ chưa chắc đã đủ.”

Thư Thụ đặt tập biểu tấu xuống, cầm lấy bản ghi chép trên án.

“Đó là điều nên hỏi. Nhưng công tử đã biết người định giá dựa vào đâu chưa?”

“Chưa.”

“Vậy trước hết hãy tìm căn cứ của khoản tiền ấy. Nếu chưa rõ, đừng vội cho rằng người ta làm sai. Có thể họ đã tính cả công thợ, gỗ thay thế và tiền công vận chuyển. Cũng có thể họ chỉ tính phần vật liệu. Hai việc ấy khác nhau.”

Viên Thượng gật đầu, lấy lại tờ giấy.

“Vậy phải hỏi nha môn Đông Lai gửi thêm bản định giá chi tiết?”

“Có thể. Nhưng việc này đã hoàn tất, không cần vì một khoản chưa rõ mà lập tức làm phiền tất cả những người liên quan. Hãy xem trong bản báo cáo có tên người định giá hay không, rồi mới quyết định cần hỏi ai.”

Viên Thượng cúi xuống lật lại tập văn thư.

Thư Thụ đứng bên cạnh quan sát một lúc, sau đó mới hỏi:

“Công tử nghĩ vụ việc ở Đông Lai đã để lại điều gì?”

“Thuyền đã được trả. Người bị thiệt hại đã nhận bồi thường. Đại huynh vẫn giữ được phương tiện tuần tiễu cần thiết.”

“Đó là kết quả trước mắt.”

“Nhưng lần sau nếu có biến, Thanh Châu vẫn có thể thiếu thuyền. Đại huynh không thể lần nào cũng đợi người ở Nghiệp Thành cho phép mới ứng biến. Nếu chờ quá lâu, giặc đã có thể lên bờ. Nhưng nếu cứ trưng dụng như lần này, thương nhân sẽ không muốn đưa thuyền tới Đông Lai nữa.”

Thư Thụ không đáp ngay. Ông nhìn Viên Thượng, rồi nhìn ba mũi tên trên khay đồng.

“Công tử đã nhìn thấy hai phía của một việc. Nhưng đừng vội cho rằng chỉ cần đóng thêm thuyền là có thể giải quyết tất cả.”

“Vì còn người điều khiển và chi phí duy trì?”

“Còn nơi đóng, người đóng, gỗ lấy từ đâu, ai trông coi, ai chịu trách nhiệm nếu thuyền hỏng. Một chiếc thuyền không phải cứ đặt xuống nước là có thể tuần tiễu.”

Viên Thượng hơi đỏ mặt.

“Là nhi tử nghĩ quá đơn giản.”

“Không sao. Người chưa từng làm việc này thường chỉ nhìn thấy thứ mình đang thiếu. Điều quan trọng là sau khi biết mình thiếu gì, công tử có chịu tìm hiểu nguyên nhân hay không.”

Thư Thụ kéo chiếc ghế bên cạnh, ngồi xuống.

“Nhưng hôm nay chưa cần bàn chuyện đóng thuyền. Có việc khác cần công tử xem trước.”

Ông mở tập biểu tấu vừa mang tới. Trên tờ đầu tiên là báo cáo từ Diên Tân về tình hình vận chuyển lương thực và phu dịch trên tuyến đường sông.

“Đây là báo cáo sau khi đợt vận chuyển vừa rồi hoàn tất. Có vài đoạn sông đã bớt nguy hiểm, một số bến không còn phải duy trì số người canh giữ như trước. Viên công đã yêu cầu xem xét việc giảm phu dịch trong tháng tới.”

Viên Thượng nhìn những dòng chữ trên giấy.

“Giảm phu dịch để họ trở về làm ruộng?”

“Đó là một phần. Nhưng không phải cứ rút người về là xong. Có nơi cần người thay thế, có nơi phải giữ lại lực lượng bảo vệ bến. Nếu rút quá nhiều, thuyền đi qua sẽ không còn được bảo vệ. Nếu giữ nguyên, dân phu lại phải bỏ việc đồng áng.”

“Vậy phải xem từng đoạn sông?”

“Phải xem tình hình từng nơi, không thể chỉ dựa vào một con số chung.”

Viên Thượng im lặng một lúc rồi hỏi:

“Việc này cũng giống chuyện thuyền ở Đông Lai?”

“Giống ở chỗ một mệnh lệnh có thể thuận tiện cho người ra lệnh nhưng lại khiến người khác phải gánh hậu quả. Khác ở chỗ lần này công tử không chỉ nhìn thấy người bị ảnh hưởng, mà còn phải cân nhắc điều gì sẽ xảy ra nếu không làm.”

Viên Thượng cúi đầu nhìn bản báo cáo. Chàng chưa vội đưa ra ý kiến. Chàng biết mình vẫn chưa hiểu hết những tuyến đường, cũng chưa biết nơi nào cần giữ người, nơi nào có thể rút bớt.

Thư Thụ không thúc giục.

“Công tử cứ đọc trước. Chỗ nào không hiểu thì hỏi. Đừng vì muốn tỏ ra mình đã học được điều gì mà đưa ra một quyết định khi chưa đủ căn cứ.”

“Vâng.”

Ngoài sân, tiếng bước chân của thị vệ đi qua hành lang rồi xa dần. Viên Thượng cầm bút, bắt đầu đọc lại từng đoạn trong bản tấu.

Lần này, chàng không chỉ tìm xem con số nào sai.

Buổi chiều, trong căn viện ở ngõ Thanh Tùng, Lưu Bị đang ngồi dưới giàn nho.

Vết thương ở vai đã lành. Ông có thể nâng cánh tay, cầm bút và vận động như trước, chỉ còn một vệt sẹo mờ dưới lớp áo. Những ngày ở Nghiệp Thành trôi qua tương đối yên tĩnh. Người của Viên phủ cung cấp đủ thuốc men, thức ăn và những vật dụng cần thiết. Không ai công khai ngăn cản ông ra vào, nhưng những người thường xuyên tới thăm cũng không hoàn toàn xa lạ với mắt nhìn của người trong thành.

Giản Ung đẩy cổng bước vào. Hắn lau mồ hôi trên trán, ngồi xuống chiếc ghế đối diện.

“Việc ở Đông Lai đã xong rồi.”

Lưu Bị rót cho hắn một chén nước.

“Người bị trưng dụng thuyền có nhận đủ bồi thường không?”

“Nghe nói đã nhận. Có mấy chủ thuyền ban đầu không hài lòng, nhưng sau khi đối chiếu lại khoản sửa chữa thì cũng ký nhận. Tiền Triệu ở đó suốt buổi bàn giao, không để binh sĩ tranh cãi với người của nha môn.”

“Viên Đàm có gửi lời gì về không?”

“Không nghe nói có thư riêng. Báo cáo gửi về chỉ nói đã làm theo yêu cầu của Nghiệp Thành.”

Lưu Bị đặt chén xuống.

“Vậy là Viên Bản Sơ không truy cứu việc ông ta tự ý trưng dụng thuyền?”

“Không truy cứu người thi hành lệnh trong lúc có nguy cấp. Nhưng yêu cầu trả thuyền và bồi thường sau đó.”

“Đó là việc nên làm.”

Giản Ung nhìn ông.

“Chủ công thấy Viên Bản Sơ xử lý như vậy là có ý giữ thể diện cho con trưởng?”

Lưu Bị không trả lời ngay. Ông đưa mắt nhìn những chùm nho còn xanh trên giàn.

“Có thể có ý ấy. Nhưng không chỉ vì thể diện. Nếu ông ta trách phạt Viên Đàm, những người đang giữ quân ở xa sẽ nghĩ rằng dù có gặp nguy cấp cũng phải chờ lệnh từ Nghiệp Thành. Nếu ông ta mặc kệ chuyện trưng dụng, quan lại địa phương và thương nhân sẽ cho rằng quân đội có thể tùy tiện lấy tài sản của dân. Cả hai đều không có lợi.”

“Vậy Viên Bản Sơ đã tìm được cách giữ cả hai bên?”

“Chỉ giải quyết được việc trước mắt.”

Lưu Bị quay sang nhìn Giản Ung.

“Viên Đàm vẫn là người đứng đầu Thanh Châu. Quân đội ở đó vẫn nghe lệnh ông ta. Một lần trả thuyền không khiến quyền lực ấy mất đi. Nhưng Viên Thiệu cũng không thể để một người giữ cả một châu muốn làm gì thì làm.”

Giản Ung cười nhạt.

“Người ở xa có quân trong tay, người ở gần có quyền ban lệnh. Xem ra cha con họ đều không dễ chịu.”

“Đó mới là điều đáng để ý.”

Lưu Bị đứng dậy, đi vài bước quanh sân. Vạt áo màu nguyệt bạch khẽ lay trong gió.

“Viên Thiệu không vội lấy quyền của con trưởng, nhưng cũng không để con trưởng quên rằng Thanh Châu vẫn thuộc về cơ nghiệp Viên thị. Viên Đàm chấp nhận trả thuyền, song không có nghĩa ông ta sẽ vui lòng mỗi khi Nghiệp Thành can thiệp vào công việc của mình.”

“Còn Viên Thượng?”

“Vẫn ở bên cạnh cha, học cách xử lý công việc. Chưa thể nói chàng ta có đủ khả năng hay không.”

Giản Ung nhấc chén nước, uống một ngụm.

“Trong phủ Viên, người được ở gần Viên Thiệu có lợi thế hơn người ở xa. Nếu cứ kéo dài, Viên Đàm sẽ không tránh khỏi nghĩ đến chuyện ấy.”

“Ông ta có nghĩ hay không, chúng ta chưa thể biết.”

Lưu Bị ngừng bước.

“Nhưng có một điều chắc chắn: Viên Thiệu chưa lập người kế vị. Viên Đàm vẫn giữ Thanh Châu, Viên Hy vẫn ở U Châu, Viên Thượng vẫn ở Nghiệp Thành. Chừng nào những điều ấy chưa thay đổi, tranh chấp vẫn còn.”

Giản Ung hạ giọng:

“Chủ công đã ở đây khá lâu. Viên Thiệu tiếp đãi không tệ, nhưng cũng chưa từng giao cho người một việc gì đáng kể. Chẳng lẽ ông ta định giữ chúng ta mãi trong căn viện này?”

Lưu Bị nhìn ra ngoài cổng. Con đường nhỏ dẫn tới ngõ Thanh Tùng vắng người, chỉ có một người bán hàng rong đẩy xe đi qua.

“Ông ta không giết ta, cũng không giao binh quyền cho ta. Đó đã là lựa chọn có tính toán.”

“Người không thấy khó chịu sao?”

“Có.”

Lưu Bị đáp rất bình thản.

“Nhưng khó chịu không có nghĩa là phải lập tức hành động. Ta đến Hà Bắc vì không còn nơi nào khác để đi. Nếu vì nóng lòng muốn thoát khỏi cảnh này mà tự đẩy mình vào một tình thế tệ hơn, chẳng phải đã phụ công những người còn đi theo ta sao?”

Giản Ung im lặng.

Lưu Bị trở lại ghế, cầm chén nước đã nguội.

“Cứ tiếp tục nghe ngóng. Tìm hiểu xem những người từng theo ta ở Từ Châu hiện đang ở đâu. Nếu có tin về Trương Phi, phải xác minh trước khi hành động. Còn chuyện Quan Vũ…”

Ông ngừng lại một thoáng.

“Chưa có tin mới thì không nên tự suy đoán.”

Giản Ung nhìn vẻ mặt ông, không hỏi thêm.

Ngoài giàn nho, một chiếc lá khô rơi xuống nền gạch. Lưu Bị cúi xuống nhặt nó lên, rồi đặt sang một bên.

Ở Nghiệp Thành, ông có chỗ ở, có người chữa thương, có thức ăn và có thể đi lại trong phạm vi nhất định. Nhưng ông không có quân, không có đất, cũng không có quyền quyết định vận mệnh của những người từng theo mình.

Sự yên ổn này có thể kéo dài thêm một tháng, nửa năm, thậm chí lâu hơn. Nhưng đối với Lưu Bị, đó vẫn là sự yên ổn của một người đang chờ cơ hội trở lại bàn cờ.

Đêm xuống, phủ Đại tướng quân dần lặng tiếng.

Viên Thiệu đứng trên vọng lầu phía tây. Gió đêm thổi qua mái ngói, mang theo hơi ẩm từ những cánh đồng ngoài thành. Dưới chân lầu, đội tuần tra thay phiên đi qua các con đường trong phủ. Xa hơn nữa là ánh đèn của những hộ dân chưa ngủ, lúc sáng lúc tối sau những hàng cây.

Ông nhìn về phía nam.

Dòng Hoàng Hà nằm ngoài tầm mắt, nhưng ông biết bờ bên kia vẫn có quân Tào. Những tin tức từ Từ Châu, Nhữ Nam và Hứa Đô liên tục được chuyển tới. Tào Tháo đã điều chỉnh bố trí sau chiến dịch phía đông. Một số doanh trại được thu gọn, một bộ phận quân nhu chuyển về phía nam. Nhưng những động thái ấy chưa đủ để xác định ông ta sẽ chọn hướng nào tiếp theo.

Một người có thể rút quân để nghỉ ngơi, cũng có thể rút quân để chuẩn bị cho một cuộc tiến công khác. Có thể củng cố vùng đất vừa chiếm, cũng có thể muốn giảm áp lực ở một hướng để dồn sức sang hướng còn lại.

Không có báo cáo nào có thể thay thế việc quan sát hành động tiếp theo.

Viên Thiệu đặt hai tay lên lan can đá.

Trong hơn nửa năm qua, hắn đã cố thay đổi những quyết định mà Vương Khôi từng biết là có thể dẫn đến tai họa. Ở Dịch Kinh, hắn đã không để cơn giận kéo mình vào một cuộc đối đầu không cần thiết. Ở Diên Tân và Bạch Mã, hắn không vội vượt sông khi những điều kiện cần thiết chưa đủ. Ở Ô Sào, hắn chấp nhận phân tán kho lương theo khả năng bảo vệ thay vì dồn tất cả vào một nơi.

Nhưng những việc ấy chỉ giúp hắn tránh được một số sai lầm.

Phòng tuyến phía bắc vẫn có thể bị xuyên thủng. Kho lương vẫn cần được bảo vệ. Tào Tháo vẫn có thể thay đổi kế hoạch. Một quyết định đúng hôm nay không đảm bảo rằng ngày mai sẽ không xuất hiện một nguy cơ khác.

Còn trong nhà họ Viên, tình hình cũng chưa hề đơn giản.

Viên Đàm đã trả lại thuyền và chấp nhận bồi thường. Điều đó cho thấy ông ta hiểu lợi ích của việc giữ quan hệ với Nghiệp Thành. Nhưng ông ta vẫn nắm quân, nắm đất và có uy tín riêng ở Thanh Châu. Không ai có thể chỉ bằng một tờ chiếu lệnh mà khiến những thứ ấy biến mất.

Viên Hy giữ U Châu, ở xa trung tâm, nhưng địa vị của ông ta không vì thế mà trở nên không đáng kể.

Viên Thượng ở cạnh hắn, được tiếp xúc với công việc và các mưu sĩ. Nhưng học việc không đồng nghĩa với có thể gánh vác một châu, càng không có nghĩa đã đủ sức đối diện với hai người anh đang nắm quyền ở bên ngoài.

Viên Thiệu chưa lập người kế vị.

Hắn cũng chưa có lý do để làm điều đó chỉ nhằm khiến những người xung quanh yên lòng.

Một quyết định vội vàng có thể đem lại sự rõ ràng trong vài ngày, nhưng cái giá phải trả có khi kéo dài nhiều năm. Hắn từng nghĩ chỉ cần giữ được sự cân bằng giữa các con là có thể kéo dài thời gian. Bây giờ hắn hiểu rằng sự cân bằng ấy không tự tồn tại. Mỗi người đều có thuộc hạ, địa bàn và những người muốn dựa vào họ để giành lấy lợi ích.

Không có một mệnh lệnh nào khiến tất cả những điều đó biến mất.

“Chúa công.”

Tiếng gọi từ phía sau vang lên. Một thân vệ bước tới, cúi người hành lễ.

“Thư tiên sinh đã cho người đưa bản báo cáo về tình hình phu dịch đường sông tới thư phòng. Ông ấy nói sáng mai sẽ cùng công tử Thượng xem xét.”

Viên Thiệu gật đầu.

“Cứ để Thư Thụ hướng dẫn nó. Những chỗ chưa rõ thì tra lại, không cần vội trình lên.”

“Vâng.”

Thân vệ lui xuống.

Viên Thiệu vẫn đứng trên lầu thêm một lúc. Gió đêm thổi qua khiến vạt áo ông khẽ lay động. Phía đông, đường về Thanh Châu vẫn có người qua lại. Phía bắc là U Châu, nơi Viên Hy đang giữ địa bàn của mình. Phía nam, sau những dải đất và dòng sông, là vùng ảnh hưởng của Tào Tháo.

Hà Bắc chưa loạn.

Nhưng cũng chưa thể gọi là yên.

Trong phủ, những ngọn đèn lần lượt tắt. Người hầu đã lui về các phòng nghỉ, các mưu sĩ cũng rời khỏi nơi nghị sự. Chỉ còn vài ngọn đuốc ngoài hành lang cháy đều trong gió.

Viên Thiệu xoay người bước xuống vọng lầu.

Đêm ấy, Nghiệp Thành không có tiếng trống báo động. Không có sứ giả phi ngựa vào thành. Không có ai mang đến một tin dữ đủ sức khiến cả phủ Đại tướng quân thức trắng.

Chỉ có những bản báo cáo vẫn nằm trên án, những bức thư chưa được hồi đáp và những người ở xa vẫn đang chờ xem Nghiệp Thành sẽ đưa ra quyết định gì.

Sóng gió gia tộc tạm lắng, nhưng cuộc tranh chấp chưa kết thúc. Việc ở Đông Lai đã khép lại, nhưng khoảng cách giữa người cầm quân và người giữ quyền ở trung tâm vẫn còn đó. Tào Tháo chưa vượt sông, song cũng chưa từ bỏ ý định tìm kiếm cơ hội.

Vương Khôi đã mua được thêm thời gian.

Còn thời gian ấy sẽ đổi lấy điều gì, hắn vẫn chưa biết.